آزمایش ANA
ANA یا آنتیژن هستهای ضد (Anti-Nuclear Antibodies) گروهی از آنتیبادیها هستند که در پاسخ ایمنی بدن تولید میشوند و به ساختارهای هسته سلولها حمله میکنند. آزمایش ANA معمولاً برای شناسایی بیماریهای خودایمنی انجام میشود، زمانی که سیستم ایمنی بدن بهاشتباه به بافتهای خود حمله میکند. این آزمایش بهطور خاص بهدنبال آنتیبادیهایی است که به اجزای هسته سلولها مانند DNA، RNA و پروتئینها میچسبند.
آزمایش ANA یک تست خون است که برای شناسایی بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید و سایر اختلالات مشابه کاربرد دارد. این تست نهتنها بهعنوان یک ابزار تشخیصی، بلکه بهعنوان معیاری برای پیگیری درمان و ارزیابی شدت بیماریهای خودایمنی نیز استفاده میشود. هنگامی که ANA در آزمایش خون فرد بالا باشد، این ممکن است نشاندهنده وجود بیماری خودایمنی در بدن باشد.
علل افزایش ANA
سطح بالای ANA میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. معمولاً این افزایش بهواسطه وجود بیماریهای خودایمنی است که سیستم ایمنی به بافتهای سالم بدن حمله میکند. در زیر به برخی از مهمترین بیماریهایی که باعث افزایش ANA میشوند، اشاره میکنیم:
1. لوپوس اریتماتوس سیستمیک (SLE)
لوپوس یکی از شایعترین بیماریهای خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به بافتهای مختلف از جمله پوست، مفاصل، کلیهها و قلب حمله میکند. در افراد مبتلا به لوپوس، معمولاً سطح ANA بسیار بالا است و این آزمایش بهعنوان ابزاری برای تشخیص و پیگیری بیماری به کار میرود. با این حال، ANA بالا بهتنهایی نمیتواند بهطور قطعی بیماری لوپوس را تشخیص دهد، و نیاز به ارزیابی سایر علائم بالینی و آزمایشهای تکمیلی دارد.
2. آرتریت روماتوئید
آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که مفاصل را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند باعث التهاب، درد و آسیب به مفاصل شود. در برخی افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید، آزمایش ANA ممکن است نتایج مثبت داشته باشد، هرچند که این آزمایش معمولاً برای تشخیص این بیماری بهتنهایی کافی نیست. در این شرایط، افزایش ANA میتواند نشاندهنده یک بیماری خودایمنی فعال باشد.
3. سندروم شوگرن
سندروم شوگرن یک بیماری خودایمنی است که عمدتاً غدد ترشحکننده مایعات مانند غدد اشکی و بزاقی را هدف قرار میدهد. در این بیماری نیز سطح ANA معمولاً افزایش مییابد و میتواند یکی از معیارهای تشخیصی باشد. افراد مبتلا به سندروم شوگرن معمولاً علائم خشکی چشمها، دهان و دیگر قسمتهای بدن را تجربه میکنند.
4. اسکلرودرما
اسکلرودرما یا اسکلروز سیستمیک یک بیماری خودایمنی است که باعث سفت شدن و ضخیم شدن پوست و بافتهای داخلی بدن میشود. این بیماری نیز معمولاً با افزایش سطح ANA همراه است. اسکلرودرما ممکن است به اعضای داخلی مانند ریهها، قلب و کلیهها آسیب برساند و آزمایش ANA میتواند به شناسایی آن کمک کند.
5. آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان
در کودکان، آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان (JIA) یکی از بیماریهای خودایمنی است که میتواند با افزایش ANA همراه باشد. این بیماری باعث التهاب مفاصل در کودکان میشود و میتواند باعث درد و محدودیت حرکتی شود.
6. سایر بیماریهای خودایمنی
علاوه بر بیماریهای مذکور، ANA بالا میتواند در بیماریهای دیگری مانند پولی میوزیت، دیسکوتیک بیماریهای خودایمنی، نارسایی کبدی خودایمنی و بیماریهای مشابه مشاهده شود.
7. بیماریهای عفونی و دارویی
در برخی موارد، سطح ANA ممکن است در پاسخ به عفونتهای ویروسی مانند هپاتیت یا ویروس Epstein-Barr بالا رود. همچنین، مصرف برخی داروها میتواند باعث تولید آنتیبادیهای ANA در بدن شود. بهعنوان مثال، داروهایی مانند هیدرالازین، پروکائینامید و داروهای ضد صرع میتوانند در برخی افراد باعث افزایش ANA شوند.
تفسیر نتیجه آزمایش ANA
نتیجه آزمایش ANA بهصورت مثبت یا منفی گزارش میشود. اما فقط گفتن اینکه ANA مثبت است کافی نیست و پزشک باید به نتیجه آزمایش با دقت بیشتری نگاه کند. وقتی ANA بالا باشد، پزشک معمولاً آزمایشهای تکمیلی برای شناسایی نوع خاص آنتیبادیها انجام میدهد، زیرا برخی از این آنتیبادیها بهطور خاص به بیماریهای خاص خودایمنی مرتبط هستند.
1. ANA مثبت با عناوین دیگر
بسته به نوع آنتیبادیهای شناساییشده، ANA ممکن است در آزمایشات پیشرفته به گروههای مختلف تقسیمبندی شود، مانند:
- ANA نوع سلولین (Anti-dsDNA): که معمولاً با لوپوس مرتبط است.
- ANA نوع استخراج هستهای (Anti-Smith): که معمولاً در لوپوس مشاهده میشود.
- Anti-Ro/SSA و Anti-La/SSB: که بهویژه در سندروم شوگرن شایع هستند.
2. ANA منفی
اگر نتیجه آزمایش ANA منفی باشد، این نشاندهندهی عدم وجود آنتیبادیهای هستهای است، اما بههیچوجه به این معنی نیست که فرد به بیماری خودایمنی مبتلا نیست. برخی از بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید یا برخی انواع اسکلرودرما میتوانند ANA منفی داشته باشند، بنابراین در این موارد پزشک ممکن است آزمایشهای تکمیلی یا دیگر بررسیها را توصیه کند.
عوامل مؤثر در تفسیر آزمایش ANA
- سن: در افراد سالم مسن، افزایش ANA ممکن است بهطور طبیعی رخ دهد.
- ژنیتیک: برخی افراد بهطور طبیعی تمایل به تولید ANA دارند بدون اینکه بیماری خودایمنی داشته باشند.
- داروها: مصرف برخی داروها مانند داروهای ضدآریتمی، داروهای ضدافسردگی و داروهای ضد فشار خون ممکن است سطح ANA را افزایش دهند.
جمعبندی
آزمایش ANA یکی از مهمترین ابزارها برای شناسایی بیماریهای خودایمنی است و افزایش سطح آن میتواند نشانهای از بیماریهایی مانند لوپوس، آرتریت روماتوئید، سندروم شوگرن و اسکلرودرما باشد. تفسیر دقیق نتایج آزمایش ANA نیازمند در نظر گرفتن شرایط بالینی فرد و سایر آزمایشهای تکمیلی است. برای مراجعین آزمایشگاههای تشخیص پزشکی، توصیه میشود که در صورت مشاهده نتایج غیرطبیعی ANA، با پزشک خود مشورت کرده و از پیگیریهای لازم برای تشخیص دقیقتر استفاده کنند.
